Oorlog is een lelijk ding, dat staat vast. De essentie ervan, kennen we niet (meer) precies. Wij leven in welvaart en veiligheid, op hoofdlijnen dan. Maar de wreedheid van een oorlog, hoe was dat precies 450 jaar geleden, toen Alkmaar zich – op dit moment – inmiddels mídden in een oorlog bevond? Harry de Raad, wiens boek over het beleg in oktober verschijnt, schrijft erover in zijn blog ‘Een zwarte bladzijde in de geschiedenis van het Beleg?’ in 2016:
‘Een Spanjaard werd op 15 september bij een nachtelijke uitval van een aantal soldaten vanuit de stad gevangen genomen. Zijn naam was Juan Jeronimo d’Arbizo. Men bleek een goede vangst te hebben gedaan, want de Spanjaard gaf uitgebreide inlichtingen over de Spaanse plannen en de sterkte van het Spaanse leger. Hij deed dit zeker niet vrijwillig. Er is een rekening bewaard gebleven van een chirurgijn voor het verbinden van de zere duimen van ‘de’ Spanjaard. Volgens de verhalen ging Juan pas praten toen men hem lijfsbehoud beloofde.
Een paar dagen later wist een Waalse man de stad binnen te komen. Deze vertelde dat hij in Haarlem door de Spanjaarden gevangen was genomen. Hij was meegenomen naar het Spaanse legerkamp bij Alkmaar en had de opdracht gekregen om te proberen de stad binnen te komen. Hij moest ontevreden katholieke burgers in Alkmaar mobiliseren. De Spanjaarden hielden een aantal lotgenoten van de Waal in gijzeling. Zij zouden worden gedood als de man zijn opdracht zou verraden.
De Waal verstrekte veel nuttige inlichtingen over de toestand van het Spaanse leger. Hoe kon men er voor zorgen dat de Spanjaarden het overlopen van de Waal niet zouden ontdekken? Men besloot een list te gebruiken. Juan Jeronimo werd nu tóch tegen de afspraak in geëxecuteerd. Het dode lichaam van Juan werd vervolgens in de kleren van de Waal bij de Rode toren bovenop de vesting tussen drie palen opgehangen. De Spanjaarden zouden op die manier geloven dat de Alkmaarders de spion hadden ontdekt en gedood. Dat zou het leven van de gijzelaars sparen.’
Tip: de gehele blog lezen? Kijk hier!
Rob Marijn, HVA