De geschiedenis zien we als feiten. Bijvoorbeeld het Beleg van Alkmaar. De sleutelgebeurtenis uit de Tachtigjarige Oorlog is een populair onderwerp in kinderboeken. Door deze kinderverhalen naast elkaar te leggen, is te zien dat er veel ruimte is voor interpretatie van het verleden.
Het eerste kinderboek over het Alkmaarse Beleg verscheen in 1870. Alle kinderboeken over het Beleg waren tot de twintigste eeuw nationalistisch. In een onrustige tijd waarin de Nederlanden opzoek waren naar een eigen identiteit, ontdekte de overheid de kracht van geschiedenis. Helden als Maarten Pieterszn van der Mey moesten kinderen laten zien hoe belangrijk loyaliteit, moed en opoffering waren, om zo deugdzame Nederlanders te kweken.
Na de Eerste Wereldoorlog veranderde de omgang met het verleden. De geschiedenisles moest niet gaan over heldhaftige oorlogsverhalen, maar over de gewone man en overeenkomsten tussen landen. Het duurde tot 1960 voordat gewone Alkmaarse kinderen de heldenrollen in de verhalen volledig overnamen. Omdat er in de opvoeding daarnaast vanuit het kind werd gedacht, vormden spanning en avontuur steeds meer de rode draad in de verhalen.
Schrijvers met een religieuze achtergrond gingen veelal mee in deze ontwikkelingen, maar focusten vooral op de macht van God en het overbrengen van christelijke deugden. Voor protestantse auteurs was het Beleg geen strijd tussen Spanje en de Nederlanden, maar tussen onbetrouwbare katholieken en loyale calvinisten. Iedere groep interpreteerde het Beleg dus op een eigen manier om kinderen op te voeden volgens hun idealen. Hiermee zijn de kinderboeken meer dan een verhaal en vóór alles een spiegel van de tijd.
Ilse La Brijn
Lees het hele artikel in de tweede editie van Oud Alkmaar, 2023
We kennen allemaal wel een boek dat we in onze jeugd versleten hebben. Voor menige jonge lezer werd de historische hoofdpersoon een held. Geschiedenis is een populair onderwerp in kinderboeken en de Tachtigjarige Oorlog dient nogal eens als decor. Zo verschenen er over het Beleg van Alkmaar maar liefst 21 verhalen. Met deze verhalen waan je jezelf niet alleen in het verleden. Wanneer je tussen de regels door leest, zie je hoe in de loop der jaren de manier waarop het Alkmaarse overwinningsverhaal verteld werd, is veranderd.
Het héle artikel van Ilse La Brijn leest u in de oktober-editie van Oud Alkmaar (2023), waarin het 450 Ontzet van Alkmaar centraal staat. Als lid ontvangt u Oud Alkmaar gratis. Als niet-lid kunt u wellicht een exemplaar bestellen.