Alkmaarsche…

Een paar keer per week sloof ik me uit met fitness. En terwijl ik dan energie verbruikend bedenk, waar deze column nu weer eens over zou moeten gaan, heb ik uitzicht op de velden van de Alkmaarsche Boys, naast mijn sportschool. AlkmaarSCHe…..Je zegt ‘Alkmaarse’, maar je schrijft ‘Alkmaarsche’. Hé, bij ‘schattig’ zeg je niet ‘sattig’, evenmin als bij ‘Scheveningen’… ‘seveningen’. Hoe je die ‘sch’ uitspreekt hangt af van de plaats in het woord. Aan het eind zoals in ‘Alkmaarsche’ spreek je het uit als ‘se’ en dus niet als ‘sge’. Waar komt dat vandaan? Een mens vraagt zich wat af als de calorieën er af moeten. Ik heb het voor u opgezocht, in een boek uit 1871. Die ‘sche’ achter een woord is heel oud, komt uit het vroeg-middeleeuwse Gotisch en betekent ‘afkomstig zijn’. Dus ‘Alkmaarsche’ Boys zijn afkomstig uit….Alkmaar. Begrijpt u?

Honderd jaar geleden kwam je die ‘sch’ nog veel tegen in onze taal, waar we nu alleen ‘s’ schrijven. Het was de tijd van ‘Mensch durf te leven’. Misschien kent u dat bijzondere liedje wel, uit 1917, van Dirk Witte. Jean Louis Pissuise was de eerste die het toen op de planken bracht. Het bleek voor veel artiesten aantrekkelijk: Ramses Shaffy en later Wende Snijders, Dirk Knol, Karsu Dönmez, om er maar een paar te noemen, zongen het ook. Inmiddels schrijft men ‘mensch’ al lang als ‘mens’, maar de tekst is nog ijzersterk. Het beroemde vierde couplet wil ik u niet onthouden:

Het leven is heerlijk, het leven is mooi. (…) Mens, durf te leven! Je kop in de hoogte, je neus in de wind. En lap aan je laars hoe een ander het vindt! Hou een hart vol van warmte en van liefde in je borst. Maar wees op je vierkante meter een vorst! Wat je zoekt kan geen ander je geven! Mens, durf te leven…

Als die ‘sch’ nog in een Alkmaarse naam zit, weet u nu dus, dat het om een oude naam gaat, van ‘vóór de oorlog’: Alkmaarsche Courant, Alkmaarsche Mixed Hockey Club, Alkmaarsche IJsclub, Alkmaarsche Beheermaatschappij, Alkmaarsche Bridgeclub, Alkmaarsche Schildersvereniging Doorwerken, Alkmaarsche-kegelbond…Maar ‘Alkmaarse bootjes verhuur’, want die zitten pas een paar jaar aan de Kennemersingel.

Eigenlijk bijzondere Alkmaarse cultuurgeschiedenis dus, die ‘sch’. Knap lastig voor wie onze taal wil leren, de ene keer -sche, de andere -se. Toch maar zuinig op zijn, Alkmaarsche…Hopelijk denken die paar Alkmaarsche instellingen er net zo over.