Wij kennen allemaal de geëtste kaart van Willem Blaeu in de zwart-wit of kleuren uitvoering uit 1650. Maar wie kent de getekende kaart van Alkmaar van rond 1780? Het is de eerste kaart waar de bruggen op de eerste plaats staan. Vermoedelijk gemaakt om de belangen tegenstelling tussen het waterschap en de stad Alkmaar inzichtelijk te maken.
Rond 1720 ontstond er een dispuut van het Hoogheemraadschap Uitwaterende sluizen Kennemerland en West-Friesland met de stad Alkmaar over de steeds kleiner wordende wateropeningen onder de bruggen in Alkmaar. De doorstroming was voor het waterschap van belang om het overtollige water uit de boezem van de Schermer af te voeren via de Zuiderzee naar de Noordzee. Voor Alkmaar was het vervangen van de houten bruggen door gedeeltelijk stenen uitvoeringen een kosten besparing. Een brug met houten palen in het water houdt het 20 jaar uit. De stenen variant een veelvoud daarvan.
Directe aanleiding was het vervangen van de houten Hooge brug over het Zeglis door een stenen, blijkt uit een verslag van de hoofdingelanden, Dijkgraaf en Hoogheemraden uit 6 juni 1718. Het waterschap constateerde dat de wateropeningen elf tot twaalf voet kleiner zou worden. Op enig moment moet er een kaart (werktekeningen) zijn gemaakt, waarop alle Alkmaarse bruggen staan vermeld met hun doorlaatopeningen voor het water. In het Regionaal Archief Alkmaar (RAA) is daarvan een fotokopie aanwezig. In het Waterlands Archief (WA) ontdekte ik in juni 2024 een originele kaart, die er op het eerste gezicht hetzelfde uitzag. Deze was niet in de beeldbank opgenomen of geregistreerd. De kaart leek hetzelfde te zijn als de fotokopie uit Alkmaar. Met bij het beter bekijken van de beide kaarten waren er verschillen zichtbaar, wat op verschillende exemplaren duidt. Maar de twee kaarten bevatten wel exact dezelfde informatie. Beide partijen wilde bij deze discussie blijkbaar een eigen kaart hebben.
De veronderstelling is dat de kaart in het WA het exemplaar was voor het Waterschap en het fotokopie van het afschrift bij het RAA, het Alkmaarse exemplaar was. Dat origineel is echter zoek. Deze moet tijdens het onderzoekswerk zijn kwijtgeraakt, in een ander dossier terechtgekomen of buiten het archief geraakt, wie zal het zeggen. Deze kaart met daaronder de brugnamen bestaat uit twee aan elkaar geplakte delen. Het zou ook nog kunnen zijn dat van het namendeel twee exemplaren bestaan, dan wordt het een zoektocht naar het namendeel.
Lucas Zimmerman, HVA
NB | Binnenkort verschijnt een boek van de hand van Lucas Zimmerman: ‘Bruggen van Alkmaar’. U zal hier informatie vinden over hoé u dit boek kunt kopen of bestellen.