Bizar, wreed en toch gezellig….in Alkmaar

Stelt u zich voor: u betreedt in een of andere stad in ons deel van de wereld een concertzaal of museum, of een ander aangenaam openbaar gebouw. Plotseling staat u oog in oog met grote fraai ingelijste afbeeldingen van de gruweldaden van de zandridders van de heilige profeet. Jonge mannen in fel gekleurde oranje overalls staren u aan vlak voor het moment, dat een bebaarde gezegende van de allerhoogste hem de keel doorsnijdt. Volgende tafereel laat een oranje kronkelend slachtoffer zien in een kooi boven een hoog oplaaiend vuur, omringd door zwarte vlaggen met de witte letters van de monsterlijke gelovigen. De eeuwige zij geprezen. En zo hangen er nog een stuk of tien. Zou u niet walgen, de ogen sluiten, uw protest laten horen tegen zulke gruweltaferelen, die zich zo ostentatief aan u opdringen! In de media zou er tumult van komen. In het parlement zouden er vragen worden gesteld. De afbeeldingen zouden als shockerend, haatzaaiend en ongepast worden beschouwd èn…verwijderd.

Wat doet de tijd toch vreemde dingen met ons. Want dat vergelijkbare gruwelen straks het jubileum van de Grote Kerk luister gaan bijzetten vinden we geweldig. Immers, ons Stedelijk Museum is er in geslaagd om het “meesterwerk van Maarten van Heemskerck terug naar Alkmaar” te halen. Helemaal uit Zweden. Althans voor een half jaartje dan en niet compleet, maar alleen de zijpanelen. Ze keren terug “op de plek waar het hoort” meldt het persbericht chauvinistisch, alsof het ooit is weg geroofd. De waarheid is, dat dergelijke kerkelijke kunst niet meer gewaardeerd werd in het nieuwe protestantse Alkmaar. Het enorme drieluik werd in 1581 verkocht als ‘overbodig’. Een Alkmaarder, wellicht kunsthandelaar, Albart Nolleman, eigenaar van een woning aan het Luttik Oudorp, kocht het drieluik voor een schappelijke prijs. Hij verkocht het waarschijnlijk snel door aan de Zweedse koning.  Kreeg de majesteit leuke plaatjes? Wat heet. Jezus’ marteldood aan het kruis met alle onfrisse voorstadia. Als je dat niet wilde zien en je de luiken sloot zag je hoe Laurentius levend op een rooster wordt verbrand. Toen ook al dus, zij het door de Romeinen. Maar omdat het lang geleden is en knap geschilderd gaan we aan de gruwelijkheid van de afbeeldingen voorbij. Bij de feestelijke opening in april zullen we er wel een glaasje bij drinken en een bitterballetje bij snoepen. Bizar, wreed en toch gezellig. Op de plek waar het hoort, Alkmaar!

***

De middeleeuwers waren vertrouwd met het beeld van de doodgemartelde en geroosterde Laurentius:

De voorzijde van het drieluik van Maarten van Heemskerck:

In 1996 werd op spectaculaire wijze het drieluik via internet ‘teruggehaald’ naar de Grote Kerk. Klik hier voor de bijzondere documentaire.