Ook de debatten over de rijksbegroting in de Tweede Kamer gevolgd? Het debat verliep dit keer vrij rustig. Maar de wijze waarop in de 19e eeuw gediscussieerd werd, verschilt behoorlijk met het begrotingsdebat van nu. De gewone man had toen weinig te vertellen en kon niet stemmen. Verdiende je te weinig of was je een vrouw, dan stond je absoluut buiten het besluitvormingsproces.

Allerlei groeperingen probeerden mensen te mobiliseren om iets aan lange arbeidstijden, slechte arbeidsomstandigheden en verruiming van het kiesrecht te doen. Zo’n groepering was de Sociaal-Democratische Bond. Deze liet in 1883 voor het eerst van zich horen in Alkmaar. Via een advertentie in de Alkmaarsche Courant en aanplak- en strooibiljetten werden ambachtslieden opgeroepen een openbare vergadering in Café Centrum op de hoek van het Vlaanderhof en de Laat bij te wonen. ‘s Middags zaten er 200 mensen in een veel te kleine zaal. Machinist van der Stad en boekhandelaar Fortuyn probeerden de aanwezigen te enthousiasmeren voor het socialisme. De discussie liep zo dat besloten werd de vergadering voortijdig te beëindigen. De reden was dat er dan betaald moest worden voor een extra uur.

Was dit debat nog vrij rustig, anders werd het in december 1883. Toen kwam Ferdinand Domela Nieuwenhuis naar Alkmaar. Als uitgetreden predikant had hij zich bij de socialisten aangesloten. Hij ging in debat met mr. M. Cohen Stuart. Men had dit keer de schouwburgzaal van Diligentia afgehuurd. Maar ook deze was niet groot genoeg en velen keerden teleurgesteld huiswaarts. Een verslag van dit treffen, waarbij de zaal Domela vijandig bejegende, spreekt van een vergadering die leek op een koemarkt waar door geloei van brullende koeien horen en zien verging. Op 30 januari ging het tweede debat over de klassenstrijd tussen bezitters en niet-bezitters. Deze vergadering liep zodanig uit dat er tot een vervolg besloten werd. Toen schouwburg Diligentia weigerde de zaal nogmaals te verhuren, kwam men terecht in café De Graanhandel op het Luttik Oudorp. Hier stond men letterlijk mannetje aan mannetje.

Het derde debat werd op 11 mei 1884 gehouden. Toen Cohen Stuart het socialistische blad ‘Recht voor allen’ een ‘zedelijke vuilnisbak’ noemde, betuigden de socialistische aanwezigen luidruchtig hun steun aan Domela. Hierop sloot de voorzitter snel de vergadering onder het voorwendsel dat de tijd om was. Deze debatten kregen veel publiciteit maar leidden niet tot een bloeiend socialisme in Alkmaar. Pas jaren later zou de SDAP het socialisme in Alkmaar gestalte geven.

Bert Muis