Gepakt, ‘opvoedelingen’ in Alkmaar

‘De enige wijze om mijn zoontje te verbeteren is hem te plaatsen in een rijksopvoedingsgesticht. Marinus is lui en snoept graag. Bovendien ben ik altijd weg en ik heb nog drie jonge kinderen thuis.’ Met deze woorden bezegelt de zesendertig jarige schilder Hubertus van den Akker het lot van zijn veertienjarige zoon Marinus. Hij moest als ‘loopjongen’ post bezorgen. Hij stal wat centen van de frankering, gaf dus de post met extra portokosten af. Gaf klagende klanten natuurlijk. Marinus kocht van zijn paar gepikte dubbeltjes wat snoep. Dat was in die tijd, 1898, genoeg om vier jaar te worden opgeborgen in het Rijksopvoedingsgesticht Alkmaar, bekend als het ROG-gebouw. Dat gesticht lag aan het Kerkplein, naast de Grote Kerk (bij de ABN-bank). ‘Opvoedelingen’ werden de jongens genoemd. Het Alkmaarse ‘Huis van Verbetering en Opvoeding’ werd in 1857 geopend en was het eerste in Nederland met een opvoedkundige doelstelling. Het gold lange tijd als modelinstituut, dat in vele plaatsen navolging kreeg. De ‘opvoedelingen’ kregen veel gym, lezen en schrijven. En een vakopleiding. Marinus leerde voor timmerman. De heropvoeding ging met ‘ijzeren vuist’, door veelal oud-militairen. De jongens droegen blauwe gestichtspakken met een blauwe muts, het haar was gemillimeterd. Marinus ging na zijn vrijlating in 1902 trouwens weer in de fout. In 1905 belandt hij in de Strafgevangenis Rotterdam wegens poging tot diefstal. Dit is allemaal te zien in de net geopende tentoonstelling ‘Gepakt’ in het Noord-Hollands Archief in Haarlem.

Juist in Marinus’ jaren vond Den Haag het in Alkmaar maar een ‘ratjetoe’:
De ter beschikking der Regering gestelde kinderen te Alkmaar worden zowel in hygiënisch als moreel opzicht in een slechter milieu geplaatst, dan dat waaraan ze worden onttrokken.”
Het ROG ging aan zijn succes ten onder: te veel kinderen, te grote leeftijdsverschillen, matig vakonderwijs, gedateerd gebouw. Kortom, de kinderen kwamen slechter uit Alkmaar dan dat ze er naar toe gingen, was rond 1900 de kritiek. Dat Marinus van kwaad tot erger verviel had je dus kunnen zien aankomen. Het ROG in Alkmaar wordt in 1922 gesloten.

Onze moeilijk te hanteren jeugd van nu benaderen we met veel meer bescherming en begrip. De Ridderstraat is in onze stad de laatste jaren uitgegroeid tot een heuse pedagogische boulevard. Voor de weerbarstige ‘opvoedelingen’ en hun wanhopige ouders vind je er Autstekend, Kop-Zorg en Spoor 1. Allen lijken er veel beter uit te komen, dan ze er in gingen. Houen zo!