Havingha’s droom in Alkmaar

Stel, je bent net benoemd tot dirigent van het Concertgebouworkest. Na je eerste concert stap je naar de orkestdirectie en je zegt: “Leuk orkest, maar ik ben niet tevreden. Het moet twee keer zo groot. Kunnen we enkele tientallen nieuwe musici aanstellen?” “Eh, wat denkt u wel, dit orkest behoort tot de wereldtop!”. Zo’n soort reactie zouden u en ik niet vreemd vinden. En we zouden ons ernstig zorgen maken of we wel na de uitvoerige sollicitatieprocedure de goede kandidaat hadden aangesteld. Of hadden we een querulant aangetrokken?

Zou het zo zijn gegaan na de aanstelling van de jonge nieuwe stadsorganist Gherardus Havingha in 1722? Binnen een jaar na zijn aanstelling wordt het grote orgel van de Grote Kerk bijna verdubbeld. De voorkant blijft hetzelfde maar het aantal pijpen daarachter wordt enorm uitgebreid. Alsof het niks kostte! In feite liet Havingha door de Duitse firma Schnitger een compleet nieuw orgel bouwen in de oude kast met gebruikmaking van het oude materiaal van de Hollandse firma Van Hagerbeer. Dat verklaart de naam van het Alkmaarse fameuze instrument: het Van Hagerbeer-Schnitger-orgel. Realiseert u zich, dat zo’n stadsorgel een heel andere aantrekking had dan nu. Wij zien het als een kostbaar monument voor vooral klassieke muziek. En lange tijd voor kerkmuziek. Maar dat was een paar eeuwen geleden echt anders. Er waren dagelijks gratis bespelingen. Vrijwel de enige mogelijkheid voor de hele stadsbevolking om naar muziek te luisteren. Vooral ook toen eigentijdse muziek. De culturele betekenis daarvan voor het vroegere Alkmaar is voor onze tijd te vergelijken met die van de nieuwe bioscoop, het nieuwe poppodium èn de Vest samen!

Havingha wist zowaar het stadsbestuur te overtuigen. De kritiek van de ‘kenners’ was niet van de lucht. Hoe durfde die jonge blaag uit Groningen onze Hollandse orgelkunst zo aan te tasten? Van Hagerbeers orgel was immers beroemd. Maar Havingha had wel degelijk de juiste visie. Het vernieuwde instrument bleek al snel iconisch voor de barokmuziek en werd wereldberoemd. Havingha wilde op zijn orgel de spectaculaire nieuwe muziek van Bach kunnen spelen. Dat was zijn droom. Hoe opgewonden zou hij zijn als hij wist dat van 9-17 juni SOUND VISIONS, de nieuwste editie van het Orgel Festival Holland, op en rond zijn orgel wordt gevierd. En dat tientallen topmusici uit de hele wereld daarvoor naar Alkmaar komen. Kijk op orgelfestivalholland.nl voor het programma. Er valt veel moois te kiezen!