Ik denk, dus ik besta…zelfs in Alkmaar!

Zouden ze ooit van René Descartes, alias Cartesius, hebben gehoord? Iets vàn hem of òver hem hebben gelezen? Vroeg me dat af in de afgelopen dagen, waarin de eurosceptici wel erg veel aandacht kregen in de pers. Wat hebben we niet aan Europa te danken: Monteverdi, Mozart, Bach, Thomas Mann, Rodin, Fellini, opera, ballet, champagne, wijn, pasta&pizza, olijven…om maar een paar van mijn favoriete Europese associaties te noemen. Eén van de grote Europeanen, de filosoof en wiskundige René Descartes (1596-1650) blijkt in onze omgeving te hebben gewoond. Feitelijk in Egmond, maar hij onderhield contacten met Alkmaarse geleerden en kunstenaars, zoals Maria Tesselschade. Zal dus ook in onze stad zijn geweest.

Descartes was na de middeleeuwen de eerste moderne denker, wordt beschouwd als de grondlegger van het rationalisme, was één van de centrale figuren van de wetenschappelijke revolutie, die toen op gang kwam. De grote natuurkundige Newton werd zeer door hem geïnspireerd. Descartes stelde, dat je niets zeker kunt weten in het leven, behalve je eigen twijfel. “Ik denk, dus ik besta” was zijn beroemd geworden conclusie. De wetenschap kon vooruitgang boeken als je alles wat je betwijfelde over boord wierp. Bleef er weinig over wat echt waar was. Het geloof in God sneuvelde daarmee ook, hoewel hij dat niet letterlijk durfde te zeggen. Uiteindelijk moest hij het vege lijf redden, koos voor ons land als veilige haven om zijn filosofie en wetenschappelijke beschouwingen uit te werken. We weten veel over Alkmaars handelssucces in de Gouden Eeuw, maar hoe het met het culturele leven in de eerste helft van de 17e eeuw in onze stad was gesteld is nog door vele vragen omgeven. Blijkt Descartes hier te hebben rond gekeken!

Onlangs is dankzij speurwerk van auteur Peter van den Berg in ons Regionaal Archief ontdekt wat Descartes in onze streek te zoeken had. Men dacht altijd, dat hij zich ook niet meer veilig voelde in Amsterdam en daarom de afzondering van Egmond zocht. Maar dat is wellicht een misvatting. In Egmond vond hij de liefde èn de rust om aan zijn belangwekkende ideeën te werken. Afijn, u moet het zelf maar lezen, als het u interesseert. Het schitterende boek over Descartes en Egmond komt één dezer dagen uit. Op onze website www.hvalkmaar.nl kunt u er meer informatie over vinden. Geen uitgave van ons zelf, maar bijzonder genoeg om er hier aandacht aan te besteden.