Koppermaandag in Alkmaar

De jeugd is weer onderweg naar school. Hopelijk met licht op de fiets. Maandag jongstleden zat de Kerstvakantie er immers op.  Maar wie zal weten, dat het toen ‘koppermaandag’ was. Ooit een belangrijke dag voor het dagelijkse leven. Maar de gebruiken van die dag zijn al lang verdwenen. Dan verdampt ook het besef wat koppermaandag is. Aardig genoeg juist in Alkmaar toch nog niet helemaal. Want het Grafisch Atelier uit de Doelenstraat deelde zondag jongstleden de ‘koppermaandag-prent’ uit. Voor de achtste keer. De prent verwijst naar een oude traditie in het drukkersvak, uit de tijd van de gilden. Op de eerste maandag na Driekoningen (6 januari) drukten de gezellen van de drukkerijen een speciale prent met een heilwens erop, de koppermaandagprent, om hun vakbekwaamheid te bewijzen. De meesterdrukkers moesten er natuurlijk van onder de indruk zijn. Na het verdwijnen van de gilden in de achttiende eeuw bleef men toch die traditie van de koppermaandagprent trouw. In de loop van de negentiende eeuw werden ze namelijk als geschenk verstuurd naar de relaties van de drukkerij. En dat idee kreeg een commercieel vervolg toen in de loop van de twintigste eeuw onze Kerst-en Nieuwjaarskaarten er voor in de plaats kwamen. De koppermaandagprent als relatiegeschenk van de drukkerijen verdween uiteindelijk helemaal. Maar na de Tweede Wereldoorlog zagen sommige kringen van grafische kunstenaars er een vorm van exclusieve promotie in en keerde de traditie op bescheiden wijze terug. Vaak met hoogwaardig en kunstzinnig grafisch werk, alsof de gildetijd herleefde.  En de Alkmaarse grafische kunstenaars sloten daar dus uiteindelijk de afgelopen acht jaar fraai bij aan.

In de middeleeuwen was de eerste maandag na Driekoningen een grote feestdag voor alle gilden. De dag sloot de donkerste periode van de winter af. De gildebrieven werden voorgelezen. De privileges van de leden werden nog eens opgesomd. En vervolgens zette men het in de kroegen op een drinken van jewelste. De bekers of ‘koppen’ moesten vaak worden bijgevuld op koppermaandag. Andere instanties maakten graag gebruik van dat nieuwe-start-gevoel in de stad. Zo werden bijvoorbeeld van de vroege middeleeuwen tot in de negentiende eeuw alle schoolmeesters in onze stad juist op koppermaandag opgeroepen bij de gemeentelijke inspecteurs, om opnieuw voor een jaar vergunning te vragen voor hun school. Koppermaandag stond voor ‘nieuwe start’. En doordat de meesters zich moesten melden op het stadhuis begon dat dus met een vrije dag voor de leerlingen. Populaire dag, ooit…