Dit jaar herdenken wij dat Nederland 450 geleden “geboren” werd. Geen inwoner van de toenmalige gewesten zal zich in 1572 van die geboorte bewust zijn geweest. De opstand tegen de Spaanse vorst Filips II kreeg weliswaar langzamerhand handen en voeten. Maar naast die opstand en vrijheidsstrijd was er tegelijkertijd ook sprake van een burgeroorlog. Vrijheid, verdraagzaamheid, verbondenheid en verscheidenheid waren geen vanzelfsprekende kenmerken van die samenleving in het begin van de tachtigjarige oorlog. Vele onschuldige burgers – waaronder zo’n 130 geestelijken – verloren in die periode het leven. Ook Alkmaar was het toneel van wraakacties.
Juni 1572. De watergeuzen trekken de stad Alkmaar binnen. Tijd voor een afrekening. Nadat al geruime tijd protestanten zijn vervolgd, is het nu de beurt aan de katholieke geestelijken. Zij worden de stad uitgedreven, maar een aantal van hen wordt in opdracht van gouverneur Diederik van Sonoy gevangengenomen. De gouverneur geeft opdracht ze naar Enkhuizen over te plaatsen. Daar worden ze verhoord en gemarteld. Vijf Alkmaarse Minderbroeders (Franciscanen) zijn niet bereid hun geloof af te zweren. Zij worden veroordeeld als “wederspannigen en vijanden van het vaderland”. De executie vindt plaats op 24 juni 1572 in de Breedstraat voor het stadhuis van Enkhuizen. Ludovicus Voets, Johannes van Naarden, Adrianus van Gouda, Cornelis van Diest en Daniël van Arendonk sterven die dag aan de galg (zie de prent hierboven). Opgeknoopt aan het koord van hun eigen monnikspij. De autoriteiten laten hun lichamen dumpen buiten de stad aan de oever van de Zuiderzee.
De Minderbroederstraat (de doorbraak vanaf de Paardenmarkt naar de Kanaalkade) herinnert ons aan het in 1574 gesloopte Minderbroederklooster, waaruit de vijf vermoorde geestelijken afkomstig waren. Een bronzen gedenkplaat naast de ingang van de Laurentiuskerk aan het Verdronkenoord houdt de gedachte aan de martelaren van Alkmaar levendig.
Klaas te Bos
Foto: Rijksmuseum Amsterdam