Natte voeten bij Salomon?

De overvloedige sneeuwval in de Alpen voorspelt niet veel goeds. Nu al is er op tal van plekken in ons rivierengebied verscherpte dijkbewaking. Sommige boeren kunnen de voeten nauwelijks nog drooghouden. Aardappeloogsten gaan eraan. En de grote golf smeltwater moet er nog aankomen. Toch lijkt het op ons plekje achter de duinen een ver-weg-show van natte ellende. Wij vertrouwen op de waterbeheersing van het Hoogheemraadschap.

Salomon van Ruysdael gunde ons in 1644 een idyllische blik op Alkmaar, omgeven door veel water en scheepvaart. De Grote Kerk zien we vanuit het noorden, majestueus. De oude vestinggracht was zo breed niet. Bij Salomon lijkt de omgeving veel drassiger dan nu. De waterbeheersing was minder geavanceerd dan tegenwoordig. Maar het kan ook zijn, dat Salomon zijn fantasie gebruikte. Want stadsgezichten aan het water verkochten goed. Rivierlandschappen was zijn specialiteit. Daarom wellicht lijkt Alkmaar aan een heuse rivier te grenzen. Bovendien, in Salomons tijd werd er nog niet of nauwelijks buiten het schildersatelier gewerkt. We weten dat de schilderijen dáár ontstonden, zoals bij Rembrandt, Frans Hals en anderen. Verf werd zelf gemaakt. Er werd flink mee geëxperimenteerd. Maar hoe je verf lang goed hield in de buitenlucht was nog niet ontdekt. Op basis van een snelle schets volgde in het atelier de echte schepping. En dan kon ook de fantasie makkelijk zijn werk doen. Onze stadsarcheoloog Peter Bitter heeft dit schilderij vergeleken met de  plattegrond van Alkmaar van Joan Blaeu uit 1650. Klopt heel aardig, was zijn geruststellende commentaar. Maar dat kan van menig ander schilderij van Salomon niet gezegd worden, schijnt het.

Hoe dan ook, deze spectaculaire aanwinst van ons Stedelijk Museum uit 2017, krijgt vanaf 17 februari een chique ambiance, het Rijksmuseum waardig. Meerdere schilderijen van Salomon wisten Alkmaar te bereiken. Saenredam houdt hem gezelschap en verrassend fotowerk van Hans van der Meer en Karin Borghouts zorgen voor een eigentijds contragewicht. Opnieuw een prestatie van niveau van ons Stedelijk Museum.

Ja, en hoe Alkmaars is die Salomon dan wel niet? Hij werd als Salomon de Gooyer geboren in het Gooi, de naam zegt het al, in de omgeving van Naarden. Als ‘Van Ruysdael’ vestigde hij zich in Haarlem. Maar hij was vaak in Alkmaar, bij zijn broer Pieter de Gooyer en later als de voogd van diens kinderen. Straks heeft u tot en met 10 juni de kans om hem nog veel beter te leren kennen. Verheug u!