Pelita! Indische geschiedenis aan de Bergerweg in Alkmaar?

In 2017 is het 75 jaar geleden dat Japan Nederlands-Indië binnenviel, keerpunt in de vaderlandse geschiedenis. Op 15 augustus aanstaande is er in  Den Haag weer de jaarlijkse nationale Indië-herdenking. Het thema van dit jaar is ‘Verhalen Over Leven’, de verhalen van hen die de gruwelen in Indië overleefden. De Britten, die de Japanners in de Gordel van Smaragd versloegen, zagen zich gedwongen de Indische-Nederlanders te evacueren. En zo kwam in 1946 een stroom van ‘repatrianten’ naar Nederland op gang, die uiteindelijk pas in 1970 na de overdracht van Nieuw-Guinea eindigde. Weinigen zullen in de gevelrij van de Bergerweg een echo herkennen van die ontzaglijke, dramatische wending in het leven van honderdduizenden. Wij eerst ook niet. Maar we kregen een artikel toegezonden uit Baarn, over de daar begin jaren ’50 feestelijk door koningin Juliana geopende “Pelita-woningen”, betaalbare huisvesting voor de repatrianten. Dat stond zo in de doelstelling van stichting Pelita, opgericht in 1947, symbolisch vernoemd naar een Indisch olielampje, een ‘pelita’. Alkmaar kreeg ook zeventien van die Pelita-woningen, meldde de auteur ons. Maar hij vertelde er niet bij waar die dan stonden. Samen met Harry de Raad van het Regionaal Archief vonden we een deel terug, aan de Bergerweg, te herkennen aan het betonnen boogje boven de buitendeur. Een artikel in de Alkmaarsche Courant van 7 maart 1953 meldde dat in korte tijd het landelijke gebied van de Bergerweg wel heel erg was veranderd:  “Allereerst kwamen de z.g. Pelita-woningen gereed”. In Bergen werden ze ook gebouwd en nog veel meer in Den Helder. Wie van de repatrianten zo’n woning kreeg voelde zich de winnaar van een hoofdprijs. Want de meesten van de duizenden uit Indië moesten worden opgevangen in door de overheid betaalde ‘contractpensions’, in gevorderde hotels en vakantiehuisjes, zelfs met dwang in een huis, dat al door een ander gezin werd bewoond. Of in een barakkenkamp, zoals bij de meeste KNIL-militairen en hun gezinnen, de ‘Molukkers’. En dat in een land, dat zelf kapot en geplunderd uit de Tweede Wereldoorlog kwam, waar al een grote woningnood heerste. Er waren dan ook noodwetten nodig om de gemeentes te dwingen mee te werken aan een huisvestingsplan voor de repatrianten. En dan nog schoot het niet op. De Pelita-stichting was één van de vele particuliere initiatieven om er vaart in te brengen. Zie hvalkmaar.nl: hoe onze regio te maken kreeg met de Indische geschiedenis.

Voor meer info, zie hieronder:

Het verhaal van de Baarnse Pelita-huizen

Bergen en zijn repatrianten

(In deze publicatie van de Historische Vereniging Bergen wordt gesproken van “Indische Nederlanders; Indonesiërs met een Nederlands paspoort”. De Federatie Indische Nederlanders meldde ons ter rectificatie: “Indische Nederlanders zijn geen Indonesiërs, want zij hebben en hadden een Nederlandse dan wel andere Europese etnische achtergrond. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was deze groep, binnen en buiten de Japanse interneringskampen, juist doelwit vanwege hun Nederlandse/Europese etniciteit. Ook gedurende de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd werden zij vervolgd om wie zij waren: Nederlanders en Europeanen.” Waarvan acte!)

Opgevangen in Andijvielucht“, het beroemde boek van Griselda Molemans over het lot van de ontheemden uit Indië, hun opvang hier en hoe het hun uiteindelijk verging.

Bersiapperiode

Stichting Pelita

Indiëherdenking 2017

Kent iemand deze gevelsteen in Alkmaar? Weet iemand nog andere Pelita-huizen in Alkmaar? Laat het ons weten!