Struikelstenen in Alkmaar

“Juist in deze tijd, nu elders de individuele vrijheid in verdrukking komt, doet het weldadig aan te ervaren, hoezeer de godsdienstvrijheid en de gewetensvrijheid door het geheel Nederlandsche volk in zijn breede lagen wordt gewaardeerd.” Compliment van burgemeester Wendelaar bij de viering van 125 jaar Alkmaarse synagoge in 1933. Alkmaar kende al sinds 1604 een Joodse gemeenschap. Nog geen tien jaar na Wendelaars hoopvolle compliment, medio 1942, waren hier officieel geen Joden meer. Alkmaar had kort daarvoor nog 213 Joodse inwoners.

‘Struikelstenen’, of ‘Stolpersteine’, zoals ze oorspronkelijk in het Duits heten, ligt als woord niet lekker in de mond. Je struikelt er al over met je tong. Misschien is dat wel de bedoeling van kunstenaar Gunter Demnig, die deze monumentjes heeft bedacht. We moeten er niet te snel aan voorbijgaan, je mag er best over struikelen, figuurlijk dan. Even aandacht geven, dus zorgvuldig uitspreken. Stenen in de stoep, 10×10 cm met een messing plaat, waarop je leest wie er in dat huis gewoond heeft voor hij of zij werd weggevoerd. Via Amsterdam naar Westerbork en dan naar de concentratiekampen Auschwitz en Sobibor. Om er vermoord te worden. 150 Joodse Alkmaarders overleefden de oorlog niet. Er zijn al 50000 struikelstenen geplaatst in 17 landen, in meer dan 1000 steden. In Nederland worden ze aangebracht sinds 2007. Nu is Alkmaar aan de beurt. Er is een stichting (stolpersteine-alkmaar.nl), die steun nodig heeft. Maar toch al in een paar maanden voldoende geld heeft ingezameld om de eerste 25 struikelstenen zo mogelijk nog dit najaar te laten leggen. Gunter Demnig komt er voor uit Duitsland naar onze stad om de eerste steen zelf aan te brengen.

Op veel plaatsen in de wereld geldt: je kop eraf als je niet gelooft wat ik geloof. ‘Leven en laten leven’ is een voorwaarde voor een tolerante beschaving. Het lijkt niet meer voor alle lagen vanzelfsprekend te zijn. Docenten in de grote steden meldden in de media moeite te hebben om een les over de tweede wereldoorlog te geven en aandacht te schenken aan de holocaust. 70 jaar na de bevrijding van het barbaarse nazisme zijn er nieuwe barbaren te verslaan. Tegen die achtergrond is het goed en moedig om ook Alkmaar struikelstenen te geven. We hebben veel verloren in 40-45. We hebben veel om te koesteren voor onze kinderen. Soms heb je struikelstenen nodig om je dat te blijven realiseren. Van harte aanbevolen dus.