Verzengend Alkmaar

Alkmaar is door de eeuwen heen door vele grote branden geteisterd. De grootste brand is wellicht die van 1517 geweest. De stad was een makkelijke prooi voor de Friese hertog Pier Donia. Hij was de Goliath van zijn tijd blijkens zijn bijnaam ‘Grote Pier’ en vooral vanwege het enorme zwaard van ruim twee meter lang, dat tot op de huidige dag bewaard wordt in zijn geboortedorp Kimswerd, net aan de Friese kant van de Afsluitdijk. De hertog van Saksen was Friesland binnengevallen. Door samen te werken met de hertog van Gelre, collega-vijand van de Saksers, probeerde Grote Pier de zelfstandigheid van zijn gewest terug te winnen. Grote Pier achtte zich de ‘koning van Friesland’. Op zich was zijn ‘guerilla’ een onbelangrijke voetnoot van de Bourgondische oorlogen, die toentertijd ons land teisterden. Maar voor Alkmaar en Westfriesland had het grote gevolgen. Zijn legertje van wrede woestelingen noemde men huiverend “de Zwarte Hoop”. Holland, dat onder het gezag van de hertog van Saksen viel, moest maar eens geplunderd worden. Alkmaar was in 1492 door de eigen vorst, de hertog van Saksen dus, ernstig gestraft voor de Kaas- en Broodopstand. De stad moest ontmanteld worden: weg stadsrechten en alle stadsmuren plat. Zo lag het rijke Alkmaar in 1517 als een kwetsbare, maar verlokkelijke prooi te wachten op Grote Pier en zijn Zwarte Hoop. De kastelen Middelburg en Nieuwburg langs de Frieseweg moesten het eerst er aan geloven en daarna de stad zelf. Grote Pier liet weinig van de stad over. De meeste middeleeuwse huizen waren nog van hout en hadden een rieten dak. De verwoesting van de verzengende stadsbrand was ongekend. De Alkmaarders die het overleefden bouwden hun stad weer op en smeekten ten koste van forse belastingen om de teruggave van hun stadsrechten en stadsmuren, wat uiteindelijk lukte, enkele jaren later. De mooiste oude stenen gebouwen van de stad, waaronder de nog niet helemaal voltooide Grote Kerk en het nog in aanbouw zijnde stadhuis, bleven gelukkig gespaard.

De laatste grote stadsbrand was die van 1 januari 2015 in de Langestraat, vers in ons geheugen. Aanzienlijk kleiner dan die van 1517 gelukkig, maar groot genoeg voor het landelijke nieuws. Nú werd er succesvol gesmeekt om het verbieden van vuurwerk in de monumentale binnenstad. En ook nu bouwen Alkmaarders de verwoeste plek weer op. Zo was het, zo zal het gaan.

 

Voor Alkmaar een opbouwend, waarderend, herstellend, bewarend en veilig 2016 gewenst.