Vreugde, chaos en angst in Alkmaar?

Als we op 5 mei de bevrijding vieren voelen de oudste Alkmaarders wellicht nog het contrast met die eerste 5 mei, in 1945. Nu een vrije dag met ontspannende activiteiten. Toen was het heel anders, weten we van de geschiedenis. Grote delen van het land waren al bevrijd. Maar Alkmaar wachtte nog gespannen op de definitieve capitulatie. Dat gebeurde dus op die eerste 5e mei in Hotel De Wereld in Wageningen. Maar net zo min als in Amsterdam betekende dat niet onmiddellijk, dat het weer veilig was en dat de Duitsers hun bezettersrol opgaven. Er volgden chaotische dagen, waarbij de ontwikkelingen niet meteen te volgen waren. Men moest het plaatselijke nieuws vernemen via officiële bekendmakingen op plakkaten of uit onregelmatig verschijnende krantjes. ‘Geruchten’ waren een belangrijke bron van nieuwsgaring. Natuurlijk was er uitzinnige vreugde bij de komst van het Canadese Bevrijdingsleger op 7 mei. Het meest centrale plein van de stad, bij de Grote Kerk, ging later niet voor niets Canadaplein heten. Overal in de stad in de buurten ontstonden spontane feesten. De officiële stadsfeesten volgden op 10 en 15 mei. Later nog eens op 31 augustus. Maar ondertussen waren er persoonlijke drama’s, zoals het laffe kaalscheren van de ‘moffenmeiden’, het arresteren van de foute Alkmaarders, NSB-ers en collaborateurs; sommige drama’s waren totaal onverwacht zoals het doodschieten in de nacht van 6 op 7 mei bij de Sint Annastraat van twee leden van de Binnenlandse Strijdkrachten, jonge mannen van 19 en 29 jaar, door aangeschoten en nog niet ontwapende Duitse soldaten. Het typeert de chaos van die dagen. Om nog maar te zwijgen van de terugkeer van de Alkmaarse jonge mannen uit de Duitse werkkampen vanwege de verplichte Arbeitseinsatz. Twintig keren op 2 juni terug in de stad, volgende dagen nog meer, verzwakt en gehavend. De eerste Kaasmarkt op 19 mei hebben ze dan al gemist, toen nog voor de handel en niet voor de toeristen. Tegen deze turbulente achtergrond werd het alledaagse leven dus weer energiek opgepakt en veelal opnieuw georganiseerd. Maar de huizen van de 200 gedeporteerde Alkmaarse Joden bleven bijna allemaal leeg. Soms werden ze in die chaotische dagen nog snel door de buren leeggeroofd. Op 15 mei aanstaande wordt de derde reeks herdenkingsstenen gelegd, in de Emmabuurt, door de Stichting-Herdenkingstenen-Joods-Alkmaar. Als we straks vieren, dan in het besef van de offers die voor de vrijheid werden gebracht. Ook in Alkmaar.