Aan het begin van de viering van het 90-jarig bestaan op 9 september jl. las voorzitter Leen Spaans ten overstaan van 600 gasten in de Grote Kerk zijn column “In Memoriam: zoon van Alkmaar” voor. Op deze dag was er nergens elders in de stad zo’n grote groep Alkmaarders bij elkaar. Op deze plek gaf Joost Zwagerman in 2004 zijn magistrale Van Foreestlezing over het cultuurbeleid van Alkmaar.
IN MEMORIAM: ZOON VAN ALKMAAR
Het nieuws, dat Joost Zwagerman is overleden, stemt verdrietig, schuurt langs gevoelens van ongeloof, verbijstering, verdriet. Hij was een zoon van Alkmaar, bezocht in onze stad de basisschool, het voortgezet onderwijs en het hoger onderwijs. Hij verbond de stad aan zijn romans en gedichten. Hij sprak een magistrale lezing uit in de Grote Kerk tijdens de Van Foreestlezing in 2004. Hij kondigde dat zelf als volgt aan (citaat): “Tot mijn achttiende woonde ik in Alkmaar. Inmiddels ben ik veertig, maar ik kan nog steeds blind de weg vinden in de stad. In sommige van mijn romans, met name ‘Vals licht’ en ‘De buitenvrouw’ dient Alkmaar of een deel van Alkmaar als decor. Daar had ik zo mijn redenen voor. Hoe inspirerend is Alkmaar voor de literatuur en voor mijn romans in het bijzonder? Waarom laat ik de wijk Bergermeer in de ‘De buitenvrouw’ terugkeren en het straatje de Achterdam in ’Vals licht’? En wat zijn zoal in de loop van de jaren de reacties van de lezers, in en buiten Alkmaar, geweest op deze verdichting van de stad in mijn boeken?”
Een zoon van onze stad, onbetwijfelbaar. Onze oud-burgemeester Rietje van Rossen benoemde hem aan het eind van de lezing tot stadsdichter van Alkmaar. Daarna mengde hij zich, uit zijn grote betrokkenheid met de stad en de moderne kunst, in de politieke discussie over het cultureel centrum Yxie, dat er niet kwam. Zijn verontwaardiging in oktober 2012 was authentiek, gedurfd en had in de wereld van de kunsten groot effect. Hij heeft er niet alleen maar vrienden mee gemaakt. Op 1 december 2012 namen we hem op in de eregalerij van Grootste Alkmaarders, die wij toen bij wijze van verkiezing in samenwerking met de krant publiceerden. Terecht werd daarin ook herinnerd aan zijn prachtige tv-programma’s Zomergasten uit 2003 en 2004.
Veel vrienden kreeg hij er bij door zijn boeiende kunstbeschouwingen op tv. In ‘De Wereld Draait Door’ hingen we aan zijn lippen, als hij een modern, ogenschijnlijk ontoegankelijk schilderij voor ons ontsloot en de schoonheid stap voor stap, woord voor woord, voor ons ontvouwde. Hij heeft Nederland naar Mark Rothko leren kijken.
Gisterenavond zou hij een radioprogramma verzorgen met muziek van zijn keuze. Alle muziek, die hij uitkoos, had de ‘dood’ als thema. Laten we Joost Zwagerman eren als de man, die ons voorging in de zoektocht naar schoonheid. Zijn ultieme keuze valt niet te begrijpen. Maar om het leven blijvend te kunnen genieten is die zoektocht naar schoonheid iedere dag weer nodig. Laat dat voor ons een aansporing zijn al wij ons Joost Zwagerman in dierbaarheid herinneren.
Leen Spaans
09-09-2015
Grote Kerk Alkmaar, viering 90 jaar Historische Vereniging Alkmaar
