‘Het Centraal’, gevestigd in de verbouwde voormalige Cadettenschool aan de Wilhelminalaan, bestaat op 30 mei 1939 tien jaar. Uit de beelden spreekt trots. Na jaren van ‘ziekenhuisstrijd’ met de katholieken hebben ook de andersdenkenden in Alkmaar toch maar mooi hun eigen hospitaal, dat al tien jaar kan wedijveren met het r.-k. Sint Elisabethziekenhuis, een eindje verderop in de stad.
Het is nog allemaal heel bescheiden daar aan de Wilhelminalaan, zeker vergeleken bij het ziekenhuiscomplex van vandaag de dag, dat In de Alkmaarderhout nog altijd verder wordt ontwikkeld.
Ambulances
Ook de ziekenzorg is niet te vergelijken met die van onze tijd. Ambulances komen in het Alkmaar van 1939 nog vanaf een garage aan de overkant van het kanaal. Bij ongelukken moet eerst een verpleegkundige van het ziekenhuis worden opgehaald. Zo kan het gebeuren dat de ziekenwagen de plek des onheils al een keer gepasseerd is alvorens de gewonden kunnen worden opgepikt en overgebracht naar het ziekenhuis.
In de film zien we verpleegsters in ouderwetse uniforms en patiënten in het zondagse pak, we zijn toeschouwer bij een vrolijk partijtje verpleegsterstennis en getuige van een blindedarmoperatie anno 1939. Speciale aandacht voor dat laatste, want hier zien we Frits Haverkamp in actie. Chirurg Frits Haverkamp. Over hem valt een bijzonder verhaal te vertellen.
Artsenverzet
Frits is in 1939 35 jaar. Een jaar later breekt de Tweede Wereldoorlog uit en staat zijn leven op z’n kop. Dan heeft hij zich bij het verzet aangesloten en biedt hij medische hulp aan verzetsmensen die bij acties gewond zijn geraakt. Hij is een van de steunpilaren van het georganiseerde artsenverzet, dat geregeld in het geheim bijeenkomt. Tegen het einde van de oorlog is hij nauw betrokken bij de oprichting van een Gewestelijke Geneeskundige Dienst.
Op 10 februari 1945 slaat het noodlot toe. Frits, inmiddels al bijna een half jaar ondergedoken, keert samen met vier andere artsen/verzetsmensen terug naar de thuisbasis in Westerlicht, na een overleg met andere verzetsstrijders in Noord-Holland. In de buurt van Wognum stuiten ze op een patrouille van de Grüne Polizei en Landwachters, die de vijf opsluiten in het raadhuis van Obdam. Ze voelen wel aan wat hun lot zal zijn en besluiten te ontsnappen. Maar de uitbraak loopt niet goed af. Eén wordt door een bewaker dodelijk getroffen en een ander direct opgepakt. Twee ontsnapten – onder wie Frits Haverkamp – raken zwaargewond en vallen zo opnieuw in handen van de Duitsers. Slechts één van de vijf blijft op vrije voeten.
Frits komt op een lijst van ‘Todeskandidaten’, verzetsmensen die geëxecuteerd worden als represaille bij aanslagen door het verzet. Zo’n aanslag is er op 5 april 1945 in Limmen. Een dag later worden Frits, liggend op een brancard, en negen andere verzetsmensen in Limmen langs de kant van de weg doodgeschoten. In de duinen bij Overveen worden ze begraven. Na de oorlog, in augustus 1945, wordt Frits Haverkamp met een uitgebreid eerbetoon herbegraven op de Algemene Begraafplaats aan de Westerweg. Een grafmonument herinnert daar nog altijd aan de chirurg die verzetsstrijder werd. Ook een vergaderzaal in Westerlicht draagt zijn naam.
April 2024:
Rien van Zuijlen levert bij de organisatie van ‘Alkmaar op Film’ een usb-stick in waarop de film van 1939 staat. Van Zuijlen ging vijf jaar geleden met pensioen bij het ziekenhuis, na onder meer 35 jaar archivaris te zijn geweest. Hij is voorzitter van de Historische Commissie Noordwest Ziekenhuisgroep. De ziekenhuisgeschiedenis van Alkmaar heeft hem altijd al geboeid. Wie er iets over wil weten kan bij hem terecht.
De film van 1939 zit vol tijdsbeelden die we ongetwijfeld terug zullen zien in ‘Alkmaar op Film’. Er zijn ook zoveel verschillende verhalen te vertellen naar aanleiding van de destijds gemaakte zwart-witbeelden: de ziekenhuisstrijd, de gezondheidszorg van toen, de maatschappij van vlak voor de oorlog, de (over)grootmoeders en -vaders die we geluidloos voorbij zien komen, nog in de kracht van hun leven en bezig met hun dagelijks werk, serieus, maar altijd lachend naar de camera. Frits Haverkamp bijvoorbeeld, de rustige, vriendelijke chirurg die verzetsheld werd. Rien van Zuijlen vraagt speciale aandacht voor hem.
Rob Bakker
Ook nog mooie, op film vastgelegde herinneringen op zolder?
Stuur een e-mail naar info@alkmaaropfilm.nl, dan maken wij een afspraak!
