Alkmaar was een gezonde, schone stad

Stel, je bent weer even 12, zit in groep acht en je gaat na de zomervakantie naar de ‘grote school’. Maar eerst nog afscheid met een musical. Het idee was uitstekend: met elkaar het verhaal vertellen over je geboortejaar: hoe was dat in 2002/2003? Op de sociale media zaten alleen nerds. Je ouders kochten hun eerste elektrische fiets, antiek model. Ze konden toen nog geeneens 3d-printen, achterlijke tijd eigenlijk. En we hadden nooit succes op het songfestival. Tot zover de feiten, die wel zo’n beetje kloppen. Maar de meester moest bij de eerste repetities toch ook even de wenkbrauwen fronsen. Hij zag ook andere ideeën: brommers, petticoats, een bakfiets…. Wacht even, riep de meester. Jullie halen nu wel heel veel geschiedenis door elkaar. Dat is allemaal van langer geleden, echt niet van 2002. De meester had er nog een hele klus aan om het historische besef een beetje in het gareel te krijgen. Lastig, maar het lukte en het werd een prachtige musical.

Kaeskoppenstad was ook weer prachtig, vrolijk, gezellig en inventief. Maar ook hier was wel wat gegrasduind in andere tijden. Men speelde toch 9 oktober 1573, de dag na het vertrek van de Spanjaarden? Maar toen liepen er echt geen nonnen en monniken door de straten. Ze zouden hun leven niet zeker zijn geweest. Er waren ook geen pestlijders, zoals dat mooie meisje, dat in een doodskist op een schuit door de grachten werd gevaren. De pest tierde hier in de veertiende en de vijftiende eeuw, heel wat eerder dus dan het eind van de zestiende. En dan plotseling weer in de eerste helft van de 17e eeuw. Maar juist niet rond 1573. Alkmaar stond toen bekend als een gezonde, schone stad, met veel fris water en vers voedsel, anders dan Haarlem en Amsterdam bijvoorbeeld. Als er al een pestpatiënt in 1573 zou zijn geweest mocht die echt niet in het openbaar komen. Dat was overdag ten strengste verboden. De ziekte was zo levensgevaarlijk besmettelijk, dat elders patiënten in hun eigen huis, zorgvuldig dichtgetimmerd, werden opgesloten. Barbaars, maar het typeert de angst. De ‘zwarte dood’ komt van de ratten en hun vlooien, dacht men toen. Inmiddels weten we dat dat onwaarschijnlijk is: te weinig ratten om heel Europa te kunnen besmetten. Het was een variant van het gevaarlijke ebola-virus, dat in sommige verwegdelen van de wereld nog steeds huishoudt. Maar dit terzijde.