Teer punt in Alkmaar

Opnieuw wordt hij opgehangen. In de Grote Kerk. Maar nu is het slechts zijn portret. Goed idee om de laatste pastoor die er de roomse mis opdroeg, Eilard Dirksz. van Waterlant, te laten zien. Maar dat het portret er ‘terugkeert’, zoals de Alkmaarsche Courant vorige week meldde, is niet waar. Het heeft er nooit gehangen. Immers, het is in het geheim anoniem pas geschilderd in 1599, 26 jaar na Eilards droevige eind op de Platte Stenenbrug. Daar werd hij op 11 december 1573 ’s ochtends om 6 uur opgehangen, samen met zijn kapelaan David Lenaertsz. Of we Eilard zelf zien op dat schilderij is maar de vraag. Het is een fantasieportret, niet ongebruikelijk tot de uitvinding van de fotografie. Hij kon immers niet meer zelf model staan. Het schilderij vermeldt abusievelijk als zijn sterfjaar 1574, wat 1573 moet zijn. Stadsarchivaris Bruinvis kwam in 1909 in de Alkmaarsche Courant uitvoerig terug op Eilards lot. Want wat bleek? Toen men in die jaren het ‘8 octoberfeest’ nieuw leven wilde inblazen deden de katholieken liever niet mee. Dat verdroot Bruinvis. De moord op Eilard en David zat nog diep, het trauma was van generatie op generatie doorgegeven. In Ons Blad van 15 oktober 1910, de rooms-katholieke krant van deze streek,  wordt Bruinvis de les gelezen. We gaan daar een beetje feestvieren, terwijl onze pastoor en kapelaan vermoord werden, is de teneur van de repliek. Bruinvis vroeg zich slechts af wat er aan de hand was met Eilard. Hij had zich van augustus 1572 tot september 1573 verstopt bij een banketbakker in de Langestraat. “Over de redenen, waarom hij zich verborg, gevangen genomen en ter dood gebracht werd, ligt een vermoedelijk nimmer op te heffen sluier”, schrijft Bruinvis. Drie jaar lang al had Alkmaar geen pastoor gehad. Voor dubbel jaargeld wilde Eilard uiteindelijk wel naar Alkmaar komen. Was hij fanatiek tekeer gegaan tegen de protestanten? Was er een verdenking van spionage voor de Spanjaarden? Had hij zich onttrokken aan het verdedigen van de stad? Dat was hier immers op straffe van de dood verplicht voor iedere gezonde man. In ieder geval meende Eilard dat het maar beter was, dat hij ‘verdween’ toen de geuzen de stad binnentrokken. Opgehangen, twee maanden na de glorieuze 8 oktober. Het blijft een raadsel waarom. “Een teer punt overwogen” noemde Bruinvis zijn artikel over Eilard. Dat wetend kijk je anders, bewogen wellicht, naar dat schilderij.