De school in de Hofdijkstraat gaat uit, Jantje komt naar buiten. Hij loopt langs het water van de Nieuwlandersingel, gaat de brug over naar het Ritsevoort, door de Koorstraat, langs de Grote Kerk en het politiebureau en dan door naar huis, naar de Paardenmarkt. Een kippeneindje, maar ver verwijderd van het Alkmaar van 2024. Dankzij de beelden die Jan 58 jaar later beschikbaar stelt voor Alkmaar op Film kunnen we in die paar minuten terug naar een wereld waarin veel anders is dan nu: de huizen, de straten, de voorbijgangers, hun kleding, het verkeer. Twee keer komt een paard-en-wagen voorbij.
Het is zomaar een dag in 1966 als Wim Zwart zijn naar huis lopende zoontje filmt. Geen feest dit keer, geen vrolijke vlaggen, niets gedenkwaardigs, geen kermis, geen Ontzetfeest of Koninginnedag. Dat maakt het juist zo geschikt voor de anderhalf uur durende documentaire van Erik Willems die volgend jaar op de honderdste verjaardag van de Historische Vereniging Alkmaar de première beleeft. Met beelden van het dagelijks leven van toen laat Willems ‘de ziel van de stad’ zien.
Het filmfragment eindigt bij de Auto Centrale aan de Paardenmarkt/Kanaalkade. Hier runden Jans vader en oom het garagebedrijf. Aan de kant van de Kanaalkade was een tankstation. Ze woonden boven de zaak: hij, z’n broer en twee zussen plus zijn vader en moeder. Mooie herinneringen heeft Jan aan die tijd. Aan de kermis bijvoorbeeld. Ze hadden de botsauto’s voor de deur. De exploitant maakte voor olie en water dankbaar gebruik van het garagebedrijf, maar daar stond ook iets tegenover: de kinderen Zwart en hun vriendjes kregen gratis kaartjes.
Mooi ook dat er nog beelden zijn want als Alkmaar ergens drastisch veranderd is, is het wel hier. Op de plek van de Auto Centrale kwam in de jaren zeventig de brandweergarage die op zijn beurt zo’n twintig jaar terug moest wijken voor appartementenbouw. De Paardenmarkt transformeerde van parkeerplein naar verblijfsgebied.
Ver voor hij ter wereld kwam, in 1954, filmde Jans vader ook de bouw van de kerk van de apostolisch genootschap aan de Nassaulaan 43. Jarenlang hadden Zwart senior en andere leden van de kerkgemeenschap daar voor geijverd. Ook de beelden van de bouw zijn bewaard gebleven. Jan heeft talloze herinneringen aan het gebouw, waar tegenwoordig de oud-katholieke kerk haar diensten houdt en de HVA nu het vergaderhoofdkwartier heeft. Hij is op bekend terrein als hij voor Alkmaar op Film bij de HVA de beelden komt inleveren die zijn vader zeventig jaar geleden van de bouwwerkzaamheden schoot.
Dat hij tegenwoordig, als ingezetene van Egmond aan Zee, ook alles weet over de daar zetelende oud-katholieke kerk is weer een heel ander verhaal. Hoe komt dat toch, dat Egmond aan Zee een oud-katholieke enclave in Noord-Holland is? Hoe zijn de banden van het voormalige vissersdorp met Engeland en de anglicaanse kerk ontstaan? Waarom kent het dialect van oude Egmondzeeërs zoveel aan het Engels ontleende woorden en uitdrukkingen? Jan weet er alles over. Zul je altijd zien: oude filmbeelden roepen nieuwe vragen en nieuwe verhalen op.
Rob Bakker
Foto-onderschrift: Autogarage en benzinepomp Auto Centrale in 1930, met rechts chocoladefabriek Ero en Rem. Foto: Regionaal Archief Alkmaar
Ook nog mooie, op film vastgelegde herinneringen op zolder? Stuur een e-mail naar info@alkmaaropfilm.nl, dan maken wij een afspraak.
