De gevel was toen net grondig gerestaureerd. De Puienprijsjury oordeelde: “Dit is oorspronkelijk een woning, maar is later in gebruik genomen als winkel met bovenwoning; het fraaie pand in negentiende-eeuwse chaletstijl is op een zorgvuldige wijze gerestaureerd waarbij de rijke detaillering van windveren en balkon in oude luister is teruggebracht.” Ernaast op nummer 53 stond tot 1971 een nog iets hoger opvallend pand. Ook in die ‘chaletstijl’. Helaas is het toen afgebrand. Hoe kwam een architect nou toch in de 19e eeuw op het idee om in de provinciekaasstad Alkmaar huizen te ontwerpen, die nog het meest leken op grote koekoeksklokken?
Vanwege de reislust van de gegoede burgerij eind 19e, begin 20e eeuw. Toen Europa eenmaal goed met het spoor te bereizen was, kwam het internationale toerisme op gang. Binnen de kortste keren wilde ‘tout-le-monde’ naar Zwitserland. In een wereld, die zwart zag van de industrierook, met verpauperde wijken in de grote steden en het nieuwe fenomeen van verkeersrazernij met automobielen, kwam er een romantische hang naar pure natuur. Die vond men in de Zwitserse bergen. De houten chalets op de berghellingen inspireerden menig architect tot een ‘Zwitserse’ bouwstijl. In heel Europa vind je de getuigen ervan uit de periode, pakweg, 1875 tot 1915. En dus ook in Alkmaar.
Let maar eens op de ‘chalet-details’: meestal houten dakversieringen, puur voor het mooi. Onze vroegere bouwmeesters brachten als het ware souvenirs mee van hun alpenvakanties. Nog steeds zijn die panden fotogeniek met hun Zwitserse look-and-feel. Je vindt het terug in het ’Kasteeltje’ in de Zilverstraat, bij de ‘panden met de torentjes’ in de Langestraat, bij de Jugendstilpanden aan de Nieuwlandersingel en bij huizen uit dezelfde tijd aan de Kennemerstraatweg, in de Emmabuurt en in het Nassaukwartier. Het Hertenhuis in de Hertenkamp is ook zo’n bijzonder ontwerp. Van de beroemde tuinarchitect Springer uit 1903, die ook De Hout en het Bolwerk opnieuw heeft ingericht.
En buiten Alkmaar? Veel stationsgebouwen uit die tijd, die met hun ontwerp het ‘Zwitserleven-gevoel’ graag wilden stimuleren. En in bosrijke en landelijke omgevingen zijn er nog dure klassieke chalets te bewonderen.
Een beroemde architect, Sjoerd Soeters, heeft het in 2017 aangedurfd om na 100 jaar die chalet-stijl ook nog eens toe te passen: in een villawijk bij het Amstelstation in Amsterdam.
Je gaat het pas zien als je het doorhebt! Ook als u niét op vakantie gaat, kunt u wandelend door onze eigen stad Zwitserse ervaringen opdoen. Goed omhoogkijken. En wel oppassen, niet vallen. Want voor je het weet ga je jodelen!
Leen Spaans
Foto’s: Regionaal Archief Alkmaar, Google, PPHP
Click op onderstaande foto’s om ze groter/beter te zien!
