In de vroege ochtend van dinsdag 27 augustus 1799 landen 7.000 Britten op de Noord-Hollandse kust tussen Groote en Kleine Keeten om een einde te maken aan de Bataafse Republiek, het gezag van de Oranjes te herstellen en de Fransen te verdrijven die heel Europa in hun macht dreigen te krijgen. Meer dan 40.000 ‘vreemde’ soldaten voeren hiervoor een oorlog tegen een uit Bataven en Fransen bestaande legermacht. Het zal een korte, hevige periode in onze geschiedenis worden.
Drie maanden later is er een wapenstilstand. Den Haag, de hoofdstad van de Bataafse Republiek, bleek, figuurlijk, een brug te ver voor Britten en Russen. Maar niet alleen voor hen, ook voor gewezen erfstadhouder Willem Batavus V van Oranje en erfprins Willem Frederik. Hun droom moet wachten. De strijd is voorbij, maar ten koste van wat. Duizenden gesneuvelden zullen voor altijd in Nederlandse bodem rusten. Het aantal gewonden en vermisten telt eveneens vele duizenden. De ravage is onbeschrijflijk. Het aangezicht van vredige dorpen als Bergen, Dirkshorn, Schoorl, Castricum en Sint Maarten is geschonden. Ze zijn leeggeplunderd en vaak zwaar beschadigd. Onschuldige burgers zijn gedood, gewond, gekoeioneerd, van have en goed beroofd en in de war. Een groeiend onderling wantrouwen tussen Patriotten en Oranjegezinden is verder uitgezaaid. Tientallen bruggen zijn verwoest, hoeven en molens verbrand, polders staan onder water. Ziehier de uitwerking van enkele maanden oorlog.
Op 1 november vertellen de auteurs Bob Latten, John Grooteman en Rob Janssen (makers van ‘Invasie 1799. Onheil over Noord-Holland.’) over een voor velen onbekende oorlog die begon op het invasiestrand bij Kleine Keeten en zich als een olievlek uitbreidde van Den Helder tot Castricum en van Bergen tot tot Hoorn.
Alkmaar, garnizoensstad buiten schot
Alkmaar was in die jaren, naast een economische macht in de streek, strategisch van groot belang voor Fransen en Bataven. De stad beschikte over een sterk garnizoen, een verdedigingslinie van singels, wallen, ophaalbruggen, geschut, en, niet onbelangrijk, een geoefende en gewapende burgermacht. Deze vormde het hart van een ring van posten westelijk, noordelijk en oostelijk van de stad, versterkte posities die door de Britten waren gemarkeerd in het aanvalsplan dat York had opgesteld. Alkmaars belangrijke functie werd daarenboven onderstreept door de aanwezigheid van het hoofdkwartier van de Frans-Bataafse troepen, legerhospitalen en legermagazijnen.
Alkmaar was, in tegenstelling tot vrijwel alle omliggende plaatsen, nooit het toneel van gevechten in 1799, al bleven de inwoners niet verschoond van de ellende van de strijd. De stad stond weliswaar niet in brand, toch verstoorden de paar maanden oorlog met zijn veeleisende inkwartieringen en zijn talrijke rekwisities het dagelijkse leven van de Alkmaarder. In het geweld van maar liefst vijf veldslagen verdient het verhaal van Alkmaar bijzondere aandacht.
Er is zoveel meer te vertellen
Van het boek ‘Invasie 1799’ dat in november 2021 verscheen zijn intussen al meer dan 1.700 exemplaren verkocht. Horen zij die het boek hebben gelezen dan niets nieuws tijdens deze avond? Zeker, want niet alles is al verteld. Er is ruimte voor bijzondere verhalen. Zij die de geschiedenis niet kennen, worden tijdens de interactieve lezing ingewijd in de moeilijk voorstelbare taferelen die zich ruim tweehonderd jaar geleden in Noord-Holland noord afspeelden.
Algemene info
De lezing wordt gegeven in het gebouw De Sociëteit aan het Varnebroek 31 te Alkmaar. De aanvang is 20.00 uur. Voor leden van de HVA is de toegang gratis. Niet-leden kunnen op de avond van de lezing – voor zover er ruimte is – bij de ingang van de Sociëteit voor € 5,- een kaartje kopen.
Komt u met de fiets naar de lezing? Stal uw fiets dan in de fietsenstalling van De Sociëteit (bereikbaar via hek in de Metiusstraat).
Klaas te Bos,
Bestuurslid,
Coördinator Lezingen HVA